W tym artykule wyjaśniam:
- po co stosuje się trzpienie i słupy żelbetowe;
- jaka jest różnica pomiędzy słupem i trzpieniem;
- z jakich elementów składa się słup lub trzpień;
- jak wykonać zbrojenie;
- jak wykonać hydroizolację;
- jak sprawdzić czy wykonawca buduje poprawnie;
- jakie materiały będą potrzebne na tym etapie;
Witaj Inwestorze!
W artykule [B033] Murowane ściany nośne parteru szeroko omawiałem jak pod różnymi względami wybrać najlepszy dla Ciebie materiał do budowy ścian. Jednym z ważnych czynników była wytrzymałość materiału. Zawsze musi ona być odpowiednio duża, tak by bezpiecznie przenieść obciążenia działające na Twój dom. Dlatego za dobór wytrzymałości odpowiada projektant konstruktor. Czasami jednak zdarza się, że wytrzymałość nawet najmocniejszych elementów murowych jest zbyt mała. Wtedy trzeba skorzystać z innych rozwiązań.
Wzmocnienie ściany murowanej
Problem zbyt małej wytrzymałości ściany istnieje tak samo długo jak istnieją konstrukcje murowane. Dawniej, żeby wzmocnić murowaną ścianę stosowało się lokalne pogrubienie muru (pilaser). Tworzyło to pewnego rodzaju murowany słup, który wystawał ze ściany. Dzisiaj już nikt nie muruje ścian z cegieł i nikt nie chce mieć wystającego pogrubienia na ścianie. Dlatego dzisiaj, żeby wzmocnić ścianę stosuje się “słupy” żelbetowe o tej samej grubości co mur.
Słupy i trzpienie
W tym artykule omawiam jednocześnie dwa elementy konstrukcyjne: słupy i trzpienie żelbetowe. Słupy są to elementy wolnostojące, czyli takie, które nie stykają się z murem. Trzpienie to słupy ukryte w grubości ściany. Z technicznego punktu widzenia obydwa elementy pełnią dokładnie taką samą funkcję i wykonuje się je niemal identycznie. Różne nazewnictwo pozwala jedynie odróżnić gdzie się znajdują.
Z tego powodu wszędzie, gdzie w artykule będę pisał o słupach oznacza, że mam na myśli również trzpienie – i odwrotnie.
Dla porządku muszę wspomnieć, że istnieją również inne metody lokalnego wzmacniania ścian. Są to przede wszystkim słupy stalowe lub drewniane ukryte w grubości ściany. Stosuje się je dość rzadko w porównaniu do trzpieni żelbetowych. Stal lub drewno częściej wykorzystuje się jako słupy wolnostojące, np. słupy zadaszenia nad wejściem do domu, ale to temat na zupełnie inny artykuł.
Jak powinien wyglądać trzpień lub słup
Trzpienie i słupy mogą przybierać różne formy. Mogą rozpoczynać swój bieg na fundamencie i sięgać do samej góry budynku, mogą mieć wysokość jednej kondygnacji, a mogą też być całkowicie pod ziemią i wraz z fundamentem stanowić podstawę pod wyżej położone słupy stalowe lub drewniane. Rozwiązań jest wiele, ale jedno jest pewne: zbrojenie słupa/trzpienia musi być zawsze dokładnie narysowane w projekcie. Rysunki zbrojenia muszą również uwzględniać zbrojenie łączące słup z fundamentem, stropem, belką, połączenia zbrojenia na długości itp.
Ze względu na mnogość rozwiązań przedstawię Ci najważniejsze elementy słupa i sposób jego wykonania na przykładzie widocznym na rysunku poniżej.
Pręty startowe
Budowę słupa zawsze rozpoczyna się od prętów startowych, o których trzeba pamiętać na wcześniejszym etapie budowy. Dla słupa, który będzie rozpoczynał się na poziomie fundamentów trzeba wykonać pręty startowe na etapie zbrojenia ławy/stopy fundamentowej. Analogicznie sytuacja wygląda dla trzpieni stosowanych do wzmocnienia ściany kolankowej na poddaszu. Tutaj pręty startowe przygotowuje się i betonuje razem z wieńcem stropu. Po zabetonowaniu fundamentu, wieńca lub innej podstawy słupa pręty startowe muszą wystawać ponad powierzchnię betonu na odpowiednią wysokość określoną w projekcie (zazwyczaj jest to około 50cm). Ilość i rozstaw prętów startowych musi być podany na rysunkach, zazwyczaj jest on taki sam jak dla prętów zbrojenia głównego słupa. Istotny jest też sposób zakotwienia prętów startowych w betonie podstawy. W fundamentach i wieńcach zwykle stosuje się odgięcie prętów w kształcie litery “L”.
Hydroizolacja pozioma
Dla słupów i trzpieni, które rozpoczynają się od poziomu fundamentu lub od poziomu “zero” należy zastosować hydroizolację poziomą. O doborze materiałów i prawidłowym wykonaniu hydroizolacji pisałem w artykule [B023] Hydroizolacja fundamentów. Zachęcam Cię żebyś zapoznał się z zawartymi tam poradami. Tutaj przytoczę jedynie najważniejsze z nich.
Hydroizolację poziomą należy wykonać dokładnie w tych samych miejscach co hydroizolacje poziome ścian fundamentowych i ścian parteru, czyli na poziomie ławy fundamentowej i poziomie zero. Hydroizolacha pod trzpieniem musi był połączona na zakład z hydroizolacją pod ścianą fundamentową i pod ścianą parteru. Materiałem który najlepiej nadaje się do wykonania hydroizolacji w słupie żelbetowym jest mikrozaprawa cementowa, polimerowo-cementowa sztywna, tzw. szlam sztywny. Należy nią pokryć cały obszar pod trzpieniem żelbetowym oraz obszary przyległe o szerokości około 15-20cm. Umożliwi to połączenie hydroizolacji poziomej z papy na zakład z hydroizolacją pod trzpieniem (w pierwszej kolejności wykonuje się izolację pod trzpieniem, a następnie nakłada się papę na zakład). Ponadto masą cementową należy pomalować pręty startowe na wysokość około 10-15cm. W ten sposób całkowicie eliminujemy problem podciągania kapilarnego w elementach żelbetowych.
W wolnostojących słupach żelbetowych alternatywnie można zastosować hydroizolację, która w całości obejmuje stopę fundamentową i słup po stronie zewnętrznej. W takim rozwiązaniu pierwszą warstwę hydroizolacji poziomej nie wykonuje się na stopie (ławie) fundamentowej, tylko pod nią. Następnie cała stopa i słup pokrywane są ciągłą hydroizolacją po stronie zewnętrznej. Rysunek takiego rozwiązania znajdziesz poniżej.
Pracując na budowach ciągle spotykam się z tymi samymi błędami. Ty możesz ich łatwo uniknąć. Po prostu zapisz się na newsletter i pobierz darmowy ebook!
Dodatkowo otrzymasz 10 plików pomocnych przy budowie domu i powiadomienia o nowych artykułach!
Hydroizolacja pionowa, ocieplenie
W części podziemnej trzpienie i słupy muszą zostać zaizolowane przeciwwilgociowo i termicznie w dokładnie ten sam sposób jak miało to miejsce w ścianach fundamentowych. Nie ma tutaj żadnych niespodzianek zatem w sprawie hydroizolacji odsyłam Cię ponownie do wpisu [B023] Hydroizolacja fundamentów, a w temacie termoizolacji do wpisu [B025] Ocieplenie fundamentów.
Dzień dobry,
Panie Krystianie – moje pytanie dotyczy połączenia starterów trzpieni w ścianie fundamentowej ze zbrojeniem ławy. Wykonawca nie połączył tych starterów ze zbrojeniem ławy, ale na etapie betonowania ławy po prostu wtopił po 4 pręty pionowo w betonie (ok 30cm w ławie i 50cm ponad ławą). Czy to błąd a jeśli tak, to czy można teraz coś z tym zrobić. Pozdrawiam
Witaj Olo!
Tak, takie osadzenie prętów startowych, to przykład wysokiej niekompetencji i błąd w sztuce. Skonsultuj to z projektantem, czy tak może zostać lub jak ewentualnie to naprawić – wszsytko zależy od sposobu jak projektant chciał zamocować słupy w fundamencie i jakie siły mają przenosić.
pozdrawiam
Mam znajomego inżyniera budownictwa. Zasada jest prosta. Ogólne przezbrajanie budynków z prostych przyczyn. Nie che się policzyć to lepiej nadkładać wszędzie. I ilość i średnice są przeważnie zawyżone.
Witaj Kuba,
Zgadza się, taka jest rzeczywistość. A za porządne obliczenia i optymalizację zwykle niestety trzeba dopłacić.
Pozdrawiam
Witam, ile może kosztować wykonanie takiego słupa w ściance dzisłowej, cena samej robocizny za mb lub całość 3,5m
Witaj Tomek!
Jeśli mówimy o słupie wykonywanym na etapie budowy, razem z innymi pracami budowlanymi, to koszt powinien wynosić kilkaset złotych. Najlepiej zapytać wykonawcę, bo dokładna wycena zależy od iwlu różnych czynników (ilość i koszty robocizny, materiały itd.)
Pozdrawiam
Po prostu rewelacja! Bardzo dziękuję za ten artykuł/blog. Super pomocny dla prywatnego inwestora, który chce zrozumieć planowanie, niektóre tajniki budowy, :szyfry: na planach etc. 😉 Wiem, że Pan odpowiada na wiele pytań w komentarzach, ale chętnie przekonsultowałbym z Panem mój projekt (oczywiście odpłatnie). Poszukuję właśnie takiej wiedzy, konsultacji niezależnego eksperta gdyż ma kilka wątpliwości.
Witaj Roman!
Cieszę się, że moje artykuły są dla Ciebie pomocne. Jeśli masz dodatkowe pytania to zapraszam też do mojej grupy na FB https://www.facebook.com/groups/budowawpraktycegrupawsparcia/
lub do kontatku przez formularz na stronie: https://www.budowawpraktyce.pl/kontakt/
Pozdrawiam
Panie Krystianie,
Czy konieczne jest przewiązanie trzpienia z murem np z betonu komórkowego za pomocą drutów lub płaskowników stalowych?
Witaj!
Mamy dwa rodzaje trzpieni: swobodne oraz skrępowane (czyli związane z murem). W pierwszym wypadku najpierw wykonuje się słup, a potem wypełnia ścianę. W drugim słup jest połączony ze ścianą przez tzw. „sztraby” (czyli uskoki muru) lub przez łączniki metalowe. Każdy z rodzajów pracuje inaczej i może mieć inne zbrojenie, z czego płynie wniosek, że odpowiedź na Twoje pytanie powinna być zawarta w projekcie. Jeśli jej tam nie ma, to zalecam wykonanie opcji drugiej, czyli połączenie słupa ze ścianą w dowolny sposób (sztraby, łączniki metalowe).
Pozdrawiam
WITAM
Panie Krystianie, w odpowiedzi na jedno z pytań napisał Pan : „Trzpienie nie są
obowiązkiem i występują jedynie w szczególnych przypadkach”. Jeżeli Pan może to proszę napisać kiedy powinny być stosowane. Bo ja naliczyłam u siebie w projekcie 21 trzpieni i zastanawiam się czy to nie pomyłka. Budynek parterowy o wymiarach 11×26m, poddasze nieużytkowe, dach dwuspadowy, pokrycie z blachodachowki.
Z góry dziękuję za odpowiedź
Witaj Olga!
O ilości i rozmieszczeniu trzpieni decyduje konstruktor budynku na podstawie obliczonych obciążeń wiatrem, śniegiem, użytkowych itp. Dlatego nie da się jednoznacznie odpowiedzieć gdzie powinny się one znaleźć. Ogólnie mogę podać tylko kilka typowych sytuacji:
-w przypadku gdy materiał ściany ma bardzo małą nośność i trzeba ją lokalnie wzmocnić;
-w miejscach, gdzie ściana jest lokalnie mocno obciążona, np. od dachu, stropu, nadproża, itp.;
-w długich lub wysokich „samotnych” ścianach (bez żadnych ścian konstrukcyjnych dochodzących z boku) -zwykle dłuższych niż 8-10m;
-w ścianach na poddaszu;-w budynkach narażonych na szkody górnicze;
Witam…
Panie Krystianie, pozwolę sobie zadać jedno pytanie…
Otóż… W moim projekcie domu jednorodzinnego nie mam zaprojektowanych trzpieni w ścianach, lecz mój kierownik budowy zastanawia się dlaczego konstruktor nie wzioł ich pod uwagę, w ościennych miejscowościach, czy nawet nie daleko mnie, widuje się budowy gdzie takie trzpienie są. Zapytałem o to mojego projektanta i stwierdził że nie ma takiej potrzeby, lecz mój kierownik namawia mnie do tego by je wykonać w rogach budynku i w najdłuższej ścianie.
Szczegół bardzo istotny jest taki iż ja już mam gotowe zero budynku i nie mam możliwości połączenia zbrojenia. Padła propozycja by zakotwić pręty w ścianie fundamentowej na kotwę chemiczną, zaznaczę że ściana fundamentowa jest z lanego betonu. Zastanawia mnie czy jest w tym sens i czy to warto zrobić.
Ciekawiło by mnie Pana zdanie na ten temat…
Z góry dziękuję i pozdrawiam…
tomek.w75
Witaj tomek.w75!
Moim zdaniem Twoja sytuacja jest bardzo prosta. Jeśli projektant nie przewiduje takich trzpieni i twierdzi, że są nie potrzebne to nie trzeba ich robić.
Trzpienie nie są obowiązkiem i występują jedynie w szczególnych przypadkach. Jeszcze rzadziej zdarza się, że są potrzebne w narożach budynku. To, że występują na innych budowach nie znaczy, że u Ciebie są potrzebne.
Pozdrawiam
Dziękuję za sugestie, nie będę już się tym głowy zawracał…
W sumie dzięki za stworzenie takiego portalu, sam rozpoczynam budowę więc często tu będę zaglądał..
Pozdrawiam..
Dzień dobry,
Panie Krystianie pisze Pan że słupy/trzpienie powinny być betonowane w całości. Mam trzpienie zaczynające się na ławach, a kończące się w wieńcu nad parterem, więc powinienem je zalać od razu do wysokości stropu nad parterem by móc zamknąć poziom „0”?
Pozdrawiam
Paweł
Witaj Paweł!
Zwykle na poziomie parteru stosuje się przerwę technoligiczną, czyli po prostu słup betonuje się w dwóch etapach – poniżej i powyżej poziomu zero osobno. Jest to typowa praktyka, zwykle przewidziana w projektcie i jak najbardziej można tak zrobić.
Rzeczywiście, bardzo dobry artykuł. Sam konkret i to dobrze wytłumaczony. Dziękuję.
Cieszę się, że pomogłem 🙂
Bardzo fajny artykuł