[B021] Wykopy pod ławy fundamentowe

Na początek krótki wstęp teoretyczny, żebyś dobrze zrozumiał czym tak naprawdę jest grunt na Twojej działce. W praktyce jest to nic innego jak materiał budowlany, który jest już na miejscu budowy. Wystarczy go odpowiednio ukształtować. Niestety za każdym razem sytuacja wygląda nieco inaczej. Warunki gruntowe różnią się zależnie od regionu Polski, a czasem mogą się różnić nawet w obrębie jednej działki. Dlatego tak bardzo polecam wykonanie badań geotechnicznych jeszcze przed wykonaniem projektu domu. Więcej o tym zagadnieniu pisałem w artykule [B010] 4 powody dla których warto wykonać badania geotechniczne gruntu.

A czym są te „warunki gruntowe”? Jest to zbiór kilku cech, jakimi można opisać grunt w danym miejscu. W szczególności są to:

• Głębokość przemarzania gruntu – jest to maksymalna głębokość na jaką grunt może zamarznąć w ciągu najmroźniejszej zimy. Jest ona różna dla różnych regionów kraju i waha się w przedziale od 0,8m do 1,4m. Głębokość ta oznacza jednocześnie minimalną głębokość na jakiej musi znajdować się dół ławy fundamentowej poniżej otaczającego terenu. Głębokość przemarzania musi być określona w projekcie budowlanym (np. w adaptacji projektu gotowego). Jest to czynnik, który bezpośrednio wpływa na głębokość wykonanych wykopów.
  Dygresja: od reguły posadowienia fundamentu poniżej głębokości przemarzania są dwa wyjątki: 1. Budynki stawiane na płytach fundamentowych; 2. budynki stawiane na gruntach niewysadzinowych (czyli na piaskach i żwirach).
• Poziom wód gruntowych – w wielu miejscach pod powierzchnią terenu znajduje się woda gruntowa. Jest to właściwie grunt w pełni nasączony wodą do pewniej wysokości (zaś powyżej znajduje się grunt suchy lub jedynie zawilgocony). Tą wysokość (nazywaną też rzędną zwierciadła wód gruntowych) mierzy się licząc od poziomu terenu w dół. Poziom wód gruntowych jest zależny od rodzaju gruntu i układu warstw gruntowych w danym miejscu, ale także od ukształtowania terenu i pory roku. Wiosną, po roztopach wody gruntowe są wyżej, a latem „wysychają” i są niżej.
  Dlaczego głębokość występowania wód gruntowych jest dla Ciebie ważna? Ponieważ lepiej nie dopuszczać do sytuacji w której fundamenty zanurzone są w wodzie. W ten sposób unikniesz ryzyka zawilgocenia fundamentów i konieczności wykonywania kosztownej izolacji przeciwwodnej.
• Rodzaj gruntu i jego uwarstwienie – wyróżniamy wiele różnych rodzajów gruntu. Najpopularniejsze z nich to: żwiry, piaski, gliny, iły i inne. Pod glebą urodzajną (humusem) są one zwykle ułożone warstwami. Warstwy te nie zawsze są ułożone poziomo, nie zawsze tak samo w obrębie działki, nie zawsze mają stałą grubość. Krótko mówiąc: to czego nie widzimy pod powierzchnia ziemi jest naprawdę bardzo zróżnicowane. Na szczęście wielkość wykopu pod dom jest stosunkowo mała w porównaniu do układu warstw geotechnicznych. Dzięki temu masz duże szanse (ale nigdy pewność!), że w obrębie wykopu trafisz tylko na jeden rodzaj gruntu.
• Parametry techniczne gruntu – każdy rodzaj gruntu jest inny, a co za tym idzie ma własne, unikalne właściwości. Nie będę ich tutaj omawiał, bo ich znajomość jest potrzebna przede wszystkim projektantowi do właściwego zaprojektowania fundamentu (najlepiej gdy ma je z badań geotechnicznych). Dla wykonawcy i inwestora ważny będzie ich aspekt praktyczny, czyli przede wszystkim spoistość gruntu.
  Spoistość określisz samodzielnie sprawdzając czy grunt „klei się sam ze sobą” czy też rozsypuje się. I właśnie pod tym kątem dzieli się grunty na spoiste (gliny, iły, itp.) oraz niespoiste (piaski, żwiry, itp.). W gruncie spoistym można wykonać wykop o pionowych ścianach, a w gruntach niespoistych konieczne jest ukształtowanie skarp pod kątem, bo grunt sam się obsypuje. Mogą też występować sytuacje pośrednie, czyli grunty o małej spoistości.
  W parze ze spoistością istnieje jeszcze istotny parametr gruntu, czyli wysadzinowość. Grunt wysadzinowy to taki, który zwiększa swoją objętość gdy zamarznie. Odwrotnością jest grunt niewysadzinowy. Dlaczego jest to ważne? Ponieważ nie można dopuścić do sytuacji, w której grunt pod fundamentem zwiększałby i zmniejszałby swoją objętość każdej zimy. Taka sytuacja szybko doprowadziłaby do popękania fundamentów. Stąd właśnie wynika konieczność posadowienia fundamentów poniżej głębokości przemarzania. W uproszczeniu możemy przyjąć, że grunty niewysadzinowe to piaski, żwiry i pospółki (nieposite). Wszystkie pozostałe traktujemy jako wysadzinowe.