Witaj Inwestorze!
W poprzednim artykule [B033] Murowane ściany nośne parteru szeroko omówiłem temat doboru materiału i wykonania ścian nośnych w domu jednorodzinnym. Ale ściany to przecież nie tylko mur. Każdy dom musi posiadać przecież drzwi, okna, a czasem bramę garażową lub duże przejście w ścianie nośnej wewnątrz budynku (np. do otwartej kuchni). Wszystkie te elementy mają jeden wspólny mianownik: nad otworem znajduje się nadproże. I właśnie temu poświęcony jest dzisiejszy artykuł.
Wielkość otworu a wielkość stolarki
W swoim projekcie domu, na rzucie parteru lub piętra znajdziesz wymiary okien i drzwi. Podaje się je w formie litery, np. O – okno, W – witryna, D – drzwi oraz wymiarów: szerokość x wysokość np. 100x210cm. To bardzo proste oznaczenie kryje w sobie jednak kilka haczyków. W rzeczywistości nie jest to wymiar stolarki, tylko wymiar otworu. Oznacza to, że stolarka musi być odpowiednio mniejsza, żeby się zmieściła. W przypadku drzwi przyjmuje się standardowo, że do otworu o szerokości 100cm pasują drzwi o wymiarze 90cm (czyli takie, które po otwarciu będą miały 90cm w świetle otworu). Podobnie sprawa wygląda z oknami. Przykładowo: okno oznaczone na rysunku jako O-100×100 będzie w rzeczywistości miało wymiar zewnętrzny ramy około 97x97cm bo konieczne jest pozostawienie luzu montażowego. Rama okienna może mieć szerokość nawet 12cm, co daje wymiary szyby 73x73cm. Ostatecznie powierzchnia szyby jest o 47% mniejsza względem otworu 100x100cm!
Zmiana wielkości stolarki
Oczywiście architekci projektujący domy doskonale zdają sobie z tego sprawę i dobierają drzwi i okna odpowiednio większe. Z drugiej strony może się zdarzyć sytuacja w której Ty, jako Inwestor zdecydujesz, że chcesz zwiększyć szerokość lub wysokość okna. Taka zmiana wymaga oczywiście konsultacji z kierownikiem budowy, a na etapie murowania ścian jest ważna z jednego, bardzo istotnego powodu: długości nadproża. Każde nadproże nad każdym otworem dobierane jest tak, aby uzyskać odpowiednią nośność i długość oparcia na murze. Kiedy chcesz poszerzyć otwór musisz pamiętać, żeby zastosować również dłuższe nadproże. Dlatego murowanie ścian to ostatni moment żeby wprowadzić jakiekolwiek zmiany w stolarce. Potem wymiana nadproża na dłuższe będzie trudniejsza i bardziej kosztowna.
Wysokość otworów okiennych lub drzwiowych określona jest w odniesieniu do pozostałych elementów budynku. Zwykle w projekcie, obok wymiaru okna, podana jest wysokość na jakiej ma ono się znajdować (oznaczenie jako Hp, czyli wysokość parapetu). Zauważ, że każda zmiana poziomu posadzki, zmiana wysokości pomieszczenia, zastosowanie ciepłego montażu, zmiana wysokości położenia nadproża i parapetu – wpływają na wysokość otworu okiennego, a tym samym okna. Kiedy zdecydujesz się na zmianę wysokości okna lub drzwi musisz mieć to wszystko na uwadze.
Uwaga:
Podczas budowy ścian szczególnie należy zwrócić uwagę na wysokość nadproży w ścianach wewnętrznych. Standardowo przyjmuje się wysokość otworu potrzebnego do zamontowania drzwi wynoszącą 208cm licząc od poziomu wykończonej podłogi. Na etapie murowania ścian, podłogi jeszcze nie ma, więc trzeba przyjąć wartość z projektu. Niestety niedokładności wykonania wylewki poziomu zero, niedokładności wykonania późniejszych warstw posadzki mogą spowodować, że wymagany wymiar będzie zbyt mały. Aby tego uniknąć warto sprawdzić poziom wszystkich nadproży niwelatorem (poproś o to wykonawcę) i ustawić je tak, aby uzyskać wysokość otworu 208-210m + grubość warstw wykończeniowych nawet w najbardziej nierównym miejscu.
Pracując na budowach ciągle spotykam się z tymi samymi błędami. Ty możesz ich łatwo uniknąć. Po prostu zapisz się na newsletter i pobierz darmowy ebook!
Dodatkowo otrzymasz 10 plików pomocnych przy budowie domu i powiadomienia o nowych artykułach!
Jaką funkcję pełnią nadproża i podciągi?
Zadaniem ściany nośnej jest przenoszenie obciążenia z wyższej kondygnacji (tak samo ze stropu, z dachu itp.) na fundament. Jeżeli wytniemy w ścianie otwór, to dalej musi ona spełniać swoją funkcję. Obciążenie będzie wtedy przenoszone przez nadproże lub podciąg, na ścianę przy krawędzi otworu i dalej na fundament. Inaczej można to opisać następująco: nadproże lub podciąg oraz ściana tuż obok otworu muszą przejąć funkcję “brakującego” fragmentu ściany. Dlaczego to takie istotne? Ponieważ na właściwy dobór i wykonanie nadproża (lub podciągu) składa się kilka rzeczy:
- Nadproże (podciąg) przenosi obciążenie od tego co znajduje się powyżej. Czasami będzie to strop, czasami dach, czasami ściana, a czasami tylko ciężar własny i ciężar elewacji. Za przyjęcie właściwego obciążenia i dobór nośności nadproża odpowiedzialny jest projektant. Dlatego zmiana, np rodzaju zastosowanego rozwiązania musi być uzgodniona z kierownikiem budowy lub projektantem.
- Szerokość otworu, również wpływa na nośność nadproża (podciągu). Logicznym jest przecież, że szersze nadproże musi przenieść więcej obciążenia. Czyli każda zmiana szerokości oznacza również konsultację z kierownikiem budowy i projektantem.
- Całe obciążenie jakie przypada na nadproże (podciąg) przekazywane jest na mur po obu stronach otworu. Oznacza to, że niewielki fragment muru musi przenieść stosunkowo duże obciążenie na małej powierzchni. Żeby wszystko działało jak należy i żeby mur nie pękał, konieczne jest dobranie odpowiedniej długości oparcia nadproża zależnie od obciążenia i materiału z jakiego wykonany jest mur.
Różnica pomiędzy nadprożem i podciągiem
W tym artykule posługuję się jednocześnie pojęciem nadproża i podciągu. W rzeczywistości oba te elementy konstrukcyjne działają dokładnie tak samo, czyli przenoszą obciążenia nad otworem na mur. Różnica jest właściwie czysto umowna: nadprożem nazywa się element nad drzwiami lub oknami, natomiast podciągiem nazywa się element, który podpiera strop, ścianę lub dach nad większym otworem, bez stolarki. Zasady projektowania i wykonania podciągu lub nadproża są dokładnie takie same. Zamiennie używam też słowa “belka” dla obydwu rozwiązań.
Podstawowe typy nadproży
1. Nadproża typu L19
Są to prefabrykowane belki w kształcie litery “L” o wysokości 19cm (stąd nazwa) i szerokości podstawy 9cm. Występują w trzech odmianach:
- N – do ścian nośnych obciążonych stropami,
- S – do ścian nośnych nie obciążonych stropami,
- D – do ścian działowych.
witam a co jesli w strefie podokiennej z jednej strony moge wypuscic prety tylko na 30 cm bo dalej mam trzpien i czy moge uzyc pretow fi 12 ?
Witaj Błażej!
Jeśli blisko otworu okiennego jest trzpień żelbetowy, to należy zbrojenie poziome wpuścić w trzpień w trakcie murowania ścian. Jeżeli trzpień jest wykonany wcześniej, to można nawiercić otwory w trzpieniu i osadzić w nich pręty zbrojeniowe na zaprawie.
Można użyć prętów fi12, ale spowoduje to zwiększenie grubości zaprawy.
Bardzo ciekawy artykuł, podoba mi się sposób w jaki jest napisany – jasno i klarownie, pozdrawiam 🙂
Ja ***, przecież zdjęcie nadproży ceramicznych czarno na białym pokazuje, że zostało to źle wykonane. To nadproże powinno być w pionie. Proszę zapoznać się z systemem, a potem wskazywać rozwiązania.
U mnie chcieli też tak robić, mimo, że niby mieli certyfikat i szkolenie Wienerbergera.
Tam między te ceramiczne nadproża wchodzi styropian celem ocieplenia i na pustak 25 cm to są 3 nadproża aż.
Witaj Dafi,
Jak najbardziej masz rację, że w systemie ścian nośnych Wienerberger nadproże powinno być ustawione w pionie i powinno mieć wypełnienie wełną/styropianem.
Zdjęcie, które zamieściłem w artykule pokazuje jednak zupełnie co innego. Jest to system ceramiczny Leier Strong zastosowany w ścianie działowej, a tam dopuszczalne jest stosowanie nadproży w poziomie. Jak widzisz, w tym artykule nie omawiam dokładnie nadproży ceramicznych, a to zdjęcie zamieściłem jedynie dla celów poglądowych jak wygląda prefabrykowane nadproże ceramiczne.
Na przyszłość proszę też o zachowanie kultury wypowiedzi i nie używanie wulgaryzmów.
Pozdrawiam 🙂
Nie widzę w artykule nic o nadprożach systemowych do gazobetonu. Występują na ogół w dwóch wersjach: samodzielna oraz współpracująca ze ścianą ponad nim.
Rozważam ich użycie, szczególnie do ścian działowych. Czy dałoby się uzupełnić wpis o tę opcję?
Witaj Tomku,
W tym artykule poruszam tylko najbardziej pupularne typy nadproży do ścian nośnych. Jak słusznie zauważyłeś, brakuje tutaj opisu kilku rozwiązań, m.in. nadproży z gazobetonu, nadproży prefabrykowanych sprężanych i innych. Nie planuję uzupełniania tego artykułu w najbliższym czasie, ale w kolejce czeka do napisania artykuł o ścianach wewnętrznych i nadprożach do nich przeznaczonych. Opisy rozwiązań mniej popularnych pojawią się jeszcze później.
Tymczasem dam krótką odpowiedź na Twoje pytanie: nadproża z gazboetonu są to nadproża prefabrykowane i posiadają wiele cech wspólnych z nadprożami L19. Najważniejszą ich zaletą, w stosunku do nadproży ze zwykłego betonu, jest lepsza termoizolacyjność. Dlatego warto je zastosować szczególnie do nadproży ścian zewnętrznych. W przypadku ścian działowych rodzaj nadproża nie ma aż tak dużego znaczenia więc moim zdaniem lepiej wybrać po prostu najtańsze rozwiązanie.
Przy murowaniu otworów okiennych warto uwzględnić jeszcze jedną istotną rzecz – podwaliny okienne czy też ciepły parapet.
Dzisiejsze wysokie normy izolacyjności przegrody ściany na tyle podnoszą koszt wykonania izolacji budynku, że nierozsądnie było by korzyści z tego płynące zniweczyć poprzez wprowadzenie mostków termicznych. Przy oknach największy mostek pojawia się na dolnej krawędzi okna i wynika z konieczności zamocowania tam parapetu. Problem ten dobrze rozwiązują podwaliny / ciepłe parapety, które umieszcza się pod ramą okienną. Wymagają więc obniżenia dolnej krawędzi otworu o ich wysokość – z reguły ok. 6cm. Podwaliny dzisiaj są już na tyle tanie, że naprawdę nie warto na nich oszczędzać. A pominięcie tego elementu na etapie murowania, skutkuje koniecznością podcinania muru na etapie przygotowania otworów pod montaż okien.
Bardzo cenna uwaga, jak nie najważniejsza o czym zapomniał Krystian;)